ఉల్లి (Allium cepa) భారతీయ వంటకాల్లో ఒక ప్రధాన పదార్థం. సల్ఫర్ సమ్మేళనాల వల్ల వచ్చే ఘాటైన రుచి, వాసనకు ఇది ప్రసిద్ధి. ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద ఉల్లి ఉత్పత్తిదారుల్లో భారతదేశం ఒకటి, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, గుజరాత్ ప్రధాన సాగు ప్రాంతాలు. దేశీయ వినియోగానికి ఉల్లి కీలకమైనది, రైతులకు ముఖ్యమైన ఆదాయ వనరు కూడా.

ఉల్లి సాగుకు నేల అవసరాలు

సేంద్రియ పదార్థం సమృద్ధిగా ఉండి, మంచి నీటి పారుదల కలిగిన ఇసుక గరప నుండి బంకమట్టి నేలల్లో ఉల్లి బాగా పెరుగుతుంది. ఉల్లి పంటకు అనువైన pH 6-7.5. ఉల్లి వేర్లు ఆరోగ్యంగా పెరగడానికి నీరు నిల్వ ఉండే, ఆమ్ల లేదా క్షార నేలలను నివారించాలి.

ఉల్లి నాటే సమయాలు, ఉత్తమ సాగు కాలాలు

• మహారాష్ట్ర, గుజరాత్: మే-జూన్ (ఖరీఫ్), ఆగస్టు-సెప్టెంబర్ (రబీ)
• తమిళనాడు, కర్ణాటక: మార్చి-ఏప్రిల్ (ముందస్తు ఖరీఫ్), మే-జూన్ (ఖరీఫ్), సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ (రబీ)
• రాజస్థాన్, ఉత్తరప్రదేశ్: మే-జూన్ (ఖరీఫ్), అక్టోబర్-నవంబర్ (రబీ)

గమనిక: స్థానిక వాతావరణాన్ని బట్టి నాటే సమయాలను సర్దుబాటు చేసుకోండి.

ఉల్లి సాగు చేసే వివిధ పద్ధతులు

1. నారుమడి నుండి నాటే పద్ధతి

ఉల్లి విత్తనాలను నారుమడుల్లో విత్తి, తర్వాత ప్రధాన పొలంలో నాటుతారు.

• నారుమడి తయారీ: 1 ఎకరం ప్రధాన పొలానికి 0.05 ఎకరం (200 m²) నారుమడి సిద్ధం చేయాలి. 200 కిలోల పశువుల ఎరువు (FYM) తో పాటు తపస్ హ్యూమిక్యూ ను, భూమి ద్వారా వ్యాపించే తెగుళ్ల నివారణకు 2 లీటర్ల ట్రైకోడెర్మా హార్జియానం ను వేయాలి. తపస్ వ్యామ్ ను విత్తే సమయంలో లేదా నారుమడిలో వేస్తే వేర్లు బలంగా పెరిగి, మొక్క బాగా నిలదొక్కుకుంటుంది.
• విత్తడం: 1 ఎకరానికి 3-4 కిలోల విత్తనాలు వాడాలి. విత్తనాలను 5-7.5 సెం.మీ. దూరంలో, 1 సెం.మీ. లోతులో విత్తాలి. మెత్తని మట్టితో కప్పి తేలికగా నీరు పెట్టాలి.
• విత్తన శుద్ధి: నారు కుళ్లు తెగులు (డాంపింగ్ ఆఫ్) నివారణకు విత్తనాలను బావిస్టిన్ లేదా ట్రైకోడెర్మా విరిడే తో శుద్ధి చేయాలి.

2. పచ్చి ఉల్లి కోసం చిన్న ఉల్లి గడ్డలు (బల్‌బ్లెట్లు)

పచ్చి ఉల్లి లేదా ఉల్లికాడల ఉత్పత్తికి ఈ పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు.

• బల్‌బ్లెట్లు: గత సీజన్‌లో పెంచిన చిన్న ఖరీఫ్ ఉల్లి గడ్డలను వాడాలి. చదరపు మీటరుకు 15 gm విత్తనాలు విత్తాలి.
• సమయం: జనవరి–ఫిబ్రవరిలో విత్తి, ఏప్రిల్-మే నాటికి ఆకులను, ఎంపిక చేసిన గడ్డలను తీయాలి. ఖరీఫ్ సీజన్‌లో తర్వాత నాటడానికి ఆ గడ్డలను నిల్వ చేయాలి.

3. వెదజల్లడం / నేరుగా విత్తడం

చదునైన మడుల్లో పెద్ద ఉల్లి లేదా చిన్న ఉల్లి సాగుకు ఈ పద్ధతి అనుకూలం.

• విత్తన మోతాదు: ఎకరాకు 8-10 కిలోల విత్తనాలు వాడాలి.
• విత్తడం: పెద్ద ఉల్లి కోసం 30 సెం.మీ. దూరంలో వరుసల్లో విత్తనాలు విత్తాలి, చిన్న ఉల్లి కోసం చదునైన మడుల్లో విత్తనాలను వెదజల్లాలి.
• విత్తిన తర్వాత సంరక్షణ: విత్తనాలు 2.5-3 సెం.మీ. లోతుకు చేరేలా చూడాలి. గడ్డలు బాగా అభివృద్ధి చెందడానికి ప్రతి 10 రోజులకు ఒకసారి మొక్కలను పలుచన చేసి, కలుపు తీయాలి.

ఉల్లి సాగుకు భూమి తయారీ

పొలాన్ని మెత్తని దుక్కి వచ్చేలా దున్ని, చివరి దుక్కి సమయంలో 10 టన్నుల పశువుల ఎరువు (FYM) వేయాలి. నారు నాటడానికి చదునైన మడులు లేదా వెడల్పాటి బోదెలు (బ్రాడ్ బెడ్ ఫర్రోలు) చేసుకోవచ్చు. 1.5 - 2 మీ. వెడల్పు, 4 - 6 మీ. పొడవు ఉండే చదునైన మడులు తయారు చేయాలి. వెడల్పాటి బోదెల కోసం, 120 సెం.మీ. వెడల్పు, 15 సెం.మీ. ఎత్తు ఉన్న మడులను, రెండు మడుల మధ్య 45 సెం.మీ. కాలువ దూరంతో తయారు చేయాలి. నారు నాటడానికి ముందు మడులకు నీరు పెట్టాలి.

నారుమడి నుండి నారును నాటడం

విత్తనం విత్తిన నారుమడిలో పెరిగిన నారు ఖరీఫ్‌లో విత్తిన 6 – 7 వారాల్లో, రబీలో 8 – 9 వారాల్లో నాటడానికి సిద్ధమవుతుంది. వరుసల మధ్య 15 సెం.మీ., మొక్కల మధ్య 10 సెం.మీ. దూరంతో నారును నాటాలి.

ఆరోగ్యకరమైన పెరుగుదల కోసం ఉల్లికి ఎరువులు

ఉల్లికి సాధారణంగా సిఫారసు చేసే ఎరువుల మోతాదు ఎకరాకు 60:24:24 కిలోలు.

పోషకం	ఎరువు	మోతాదు	వేయవలసిన సమయం
సేంద్రియం	పశువుల ఎరువు (FYM)	ఎకరాకు 10 టన్నులు	చివరి దుక్కి సమయంలో
నత్రజని (N)	యూరియా	65 కిలోలు	దుక్కిలో (ప్రారంభంలో)
		65 కిలోలు	పైపాటుగా (నాటిన 20-25 రోజుల తర్వాత)
భాస్వరం (P)	సింగిల్ సూపర్ ఫాస్ఫేట్ (SSP)	150 కిలోలు	దుక్కిలో (ప్రారంభంలో)
పొటాషియం (K)	మ్యూరేట్ ఆఫ్ పొటాష్ (MOP)	40 కిలోలు	దుక్కిలో (ప్రారంభంలో)
సూక్ష్మ పోషకాలు	అన్షుల్ వెజిటబుల్ స్పెషల్	లీటరు నీటికి 2.5 gm	మొలకెత్తిన 20-25 రోజుల తర్వాత (20 రోజుల వ్యవధిలో 3 సార్లు పిచికారీ)

ఉల్లి సాగులో నీటి యాజమాన్యం

ఉల్లిని నీటిపారుదల పంటగా సాగు చేస్తారు. నాటిన వెంటనే ఒకసారి, తిరిగి 3వ రోజున నీరు పెట్టాలి. ఆ తర్వాత, నేలలో తేమను బట్టి ప్రతి 10-15 రోజులకు నీరు పెట్టాలి. కోతకు 10 రోజుల ముందు నీరు ఆపేయాలి. ఎక్కువ లేదా తక్కువ నీరు పెట్టడాన్ని నివారించాలి, ఇది పెరుగుదలపై ప్రభావం చూపుతుంది. డ్రిప్ లేదా స్ప్రింక్లర్ పద్ధతులు సిఫారసు చేయబడ్డాయి.

ఉల్లి సాగులో కలుపు యాజమాన్యం

ఉల్లి పెరుగుదల తొలి దశల్లో పొలాన్ని కలుపు లేకుండా ఉంచడం ముఖ్యం. సమర్థవంతమైన కలుపు యాజమాన్యం కోసం ఆక్సిఫ్లోర్ఫెన్ 23.5% E.C ను ఎకరాకు 200 ml చొప్పున పిచికారీ చేసి, నాటిన 45 రోజుల తర్వాత ఒకసారి చేతితో కలుపు తీయాలి.

ఉల్లిలో అంతర పంటలు, పంట మార్పిడి

చెరకు నాటిన మొదటి 5 నెలల్లో ఉల్లిని అంతర పంటగా సాగు చేయవచ్చు. చిక్కుడు జాతి పంటలు, మొక్కజొన్న, ఆవ జాతి (బ్రాసికా), వంగ జాతి (సొలనేసియస్) పంటలతో పంట మార్పిడి కూడా చేయవచ్చు.

• చిక్కుడు జాతి పంటలు: ఉల్లితో పంట మార్పిడి చేయడం వల్ల నేలలో నత్రజని తిరిగి భర్తీ అవుతుంది.
• మొక్కజొన్న: మొక్కజొన్న ఉల్లి పురుగులకు ఆశ్రయం ఇవ్వదు, దీనివల్ల నేలలో పురుగుల సంఖ్య పెరిగే ప్రమాదం తగ్గుతుంది.
• ఆవ జాతి & వంగ జాతి పంటలు: ఈ పంటలతో మార్పిడి చేయడం వల్ల భూసారం కాపాడబడి, పురుగులు, తెగుళ్లు పెరిగే అవకాశం తగ్గుతుంది.

ఈ పంట మార్పిడి పద్ధతి భూసారం క్షీణించకుండా కాపాడి, పంట ఆరోగ్యాన్ని పెంచి, ఉల్లి దిగుబడిని మెరుగుపరుస్తుంది.

ఉల్లిని ఆశించే సాధారణ పురుగులు, నియంత్రణ చర్యలు

1. ఉల్లి తామర పురుగు (థ్రిప్స్)

లక్షణాలు: పురుగు ఆశించిన మొక్కల ఆకులు ముడుచుకుని, వక్రీకరించి, వెండి రంగు మచ్చలు కనిపిస్తాయి. కాలక్రమేణా ఆకులు వక్రీకరించి, వాడిపోయి, మొక్క ఎండిపోతుంది.
నియంత్రణ చర్యలు:

• వేప 0.3% (లీటరు నీటికి 2.5 - 3 ml) పిచికారీ చేయాలి.
• డెలిగేట్ ఇన్‌సెక్టిసైడ్ (లీటరు నీటికి 0.9 - 1 ml) వాడాలి.
• క్యూరాక్రాన్ ఇన్‌సెక్టిసైడ్ (లీటరు నీటికి 2.5 ml) పిచికారీ చేయాలి.

2. కాయ తొలుచు పురుగు (హెడ్ బోరర్)

లక్షణాలు: హెడ్ బోరర్లు పూల కాడను తింటూ, ఉల్లి గడ్డ పై భాగంలో చిన్న గుండ్రటి రంధ్రాలు ఏర్పరుస్తాయి. లార్వాలు ఈ రంధ్రాల దగ్గర చిన్న విసర్జన గుళికలను (ఫ్రాస్) వదిలిపెడతాయి.
నియంత్రణ చర్యలు:

• ఎకాలక్స్ ఇన్‌సెక్టిసైడ్ (లీటరు నీటికి 2 ml) పిచికారీ చేయాలి.
• సిగ్నా ఇన్‌సెక్టిసైడ్ (లీటరు నీటికి 1.5 - 2 ml) వాడాలి.

3. ఉల్లి ఈగ

లక్షణాలు: ఉల్లి ఈగలు ముదురు ఆకులపై, నేలపై గుడ్లు పెడతాయి. వాటి లార్వాలు ఉల్లి గడ్డల్లోకి తొలుచుకుపోయి గుజ్జును పాడుచేస్తాయి. అవి వేర్లను కూడా తింటాయి, దీనివల్ల మొక్క కుంటుపడి పసుపు రంగులోకి మారి, చివరికి వాడిపోతుంది.

నియంత్రణ చర్యలు:

• తల్లి ఈగల నియంత్రణకు ఎకరాకు 4 బారిక్స్ వెజిటబుల్ ఫ్లై ట్రాప్‌లను అమర్చాలి.
• అలికా ఇన్‌సెక్టిసైడ్ (లీటరు నీటికి 0.5 gm) పిచికారీ చేయాలి.
• కీఫన్ ఇన్‌సెక్టిసైడ్ (లీటరు నీటికి 2 ml) వాడాలి.

4. కట్‌వార్మ్‌లు (కాండం కత్తిరించే పురుగులు)

లక్షణాలు: చిన్న కట్‌వార్మ్ లార్వాలు లేత ఆకులను తింటాయి, దీనివల్ల ఆకులు వాడిపోయి పసుపు లేదా గోధుమ రంగులోకి మారతాయి. అవి పెరిగే కొద్దీ ఉల్లి మొక్కలను కాండం దగ్గర కత్తిరించి, చిరిగిన అంచులను వదిలి, మొక్కలు చనిపోయేలా చేస్తాయి.

నియంత్రణ చర్యలు:

• వేదజ్ఞ నోబోర్ (లీటరు నీటికి 2.5 – 3 ml) పిచికారీ చేయాలి.
• ప్లెథోరా ఇన్‌సెక్టిసైడ్ (లీటరు నీటికి 2 ml) పిచికారీ చేయాలి.

5. ఎర్ర నల్లి (రెడ్ స్పైడర్ మైట్)

లక్షణాలు: ఎర్ర నల్లుల వల్ల ఆకులపై చుక్కలు లేదా తెల్లటి మచ్చలు ఏర్పడతాయి. ఆకులపై సాలెగూడు లాంటి పొర కనిపిస్తుంది, తీవ్రమైన సందర్భాల్లో ప్రభావిత ఆకులు పసుపు లేదా కాంస్య రంగులోకి మారవచ్చు.

నియంత్రణ చర్యలు:

• మియోథ్రిన్ ఇన్‌సెక్టిసైడ్ (లీటరు నీటికి 0.5 ml) వాడాలి.
• మొవెంటో ఎనర్జీ ఇన్‌సెక్టిసైడ్ (లీటరు నీటికి 0.5 – 1 ml) పిచికారీ చేయాలి.

ఉల్లి తెగుళ్లు, నివారణ చిట్కాలు

1. నారు కుళ్లు తెగులు (డాంపింగ్ ఆఫ్)

లక్షణాలు: నారు మొక్కలు నేల మట్టం వద్ద లేదా దాని కింద వాడిపోయి పడిపోతాయి. కాండం గోధుమ లేదా నలుపు రంగులోకి మారి, వేర్లు కుళ్లిపోతాయి. తెగులు సోకిన నారు ఎండిపోయినట్లు కనిపిస్తుంది.

నియంత్రణ చర్యలు:

• అమృత్ ఆల్‌కేర్ లిక్విడ్ (లీటరు నీటికి 2 - 3 ml) పిచికారీ చేయాలి.
• విత్తనాలను Trichoderma viride తో (1 కిలో విత్తనానికి 10 gm) శుద్ధి చేయాలి.
• రిడోమిల్ గోల్డ్ (లీటరు నీటికి 1 - 1.5 gm) తో నేలను తడపాలి.

2. డౌనీ మిల్డ్యూ (బూజు తెగులు)

లక్షణాలు: ఆకుల అడుగుభాగంలో బూడిద రంగు బూజు కనిపించి, ఆకులు ముడుచుకుపోతాయి. ఆకులు పసుపు రంగులోకి, తర్వాత గోధుమ రంగులోకి మారతాయి.

నియంత్రణ చర్యలు:

• డౌనీ రేజ్ బయో ఫంగిసైడ్ (లీటరు నీటికి 2.5 ml) పిచికారీ చేయాలి
• అమిస్టార్ టాప్ ఫంగిసైడ్ (లీటరు నీటికి 1 ml) పిచికారీ చేయాలి.

3. తెల్ల కుళ్లు తెగులు (వైట్ రాట్)

లక్షణాలు: ఆకుల చివర్లు పసుపు రంగులోకి మారి ఎండిపోవడం, ఉల్లి గడ్డ అడుగుభాగంలో తెల్లటి దూది వంటి శిలీంధ్రం పెరగడం, గడ్డపై నల్లటి స్క్లెరోషియా ఏర్పడటం.

నియంత్రణ చర్యలు:

• తెగులు మళ్లీ సోకకుండా ఉండేందుకు ఉల్లిలో పంట మార్పిడి పాటించాలి.
• విత్తడానికి శుభ్రమైన విత్తనాలను వాడాలి.
• విత్తనాలను రోకో ఫంగిసైడ్ (1 కిలో విత్తనానికి 2 - 3 gm) తో శుద్ధి చేయాలి.

4. ఊదా రంగు మచ్చ తెగులు (పర్పుల్ బ్లాచ్)

లక్షణాలు: ఆకులపై చిన్న ఊదా రంగు మచ్చలు కనిపించి, అవి పెద్దవై తెల్లటి మధ్య భాగం, ఊదా రంగు అంచుతో కూడిన పెద్ద మచ్చలుగా ఏర్పడతాయి.

నియంత్రణ చర్యలు:

• కస్టోడియా ఫంగిసైడ్ (లీటరు నీటికి 1.5 ml) వాడాలి.
• కాబ్రియో టాప్ ఫంగిసైడ్ (లీటరు నీటికి 1.2 - 1.4 gm) పిచికారీ చేయాలి.

5. అడుగు కుళ్లు తెగులు (బేసల్ రాట్)

లక్షణాలు: ఉల్లి మొక్క అడుగుభాగంలో మెత్తగా, జిగటగా కుళ్లిపోవడం, ఆకులు పసుపు రంగులోకి మారడం, ఉల్లి పొరలపై తెల్లటి బూజు పెరగడం.

నియంత్రణ చర్యలు:

• విత్తనాలను వైటావాక్స్ పవర్ (1 కిలో విత్తనానికి 3 gm) తో శుద్ధి చేయాలి.
• ధనుస్టిన్ ఫంగిసైడ్ (లీటరు నీటికి 0.5 - 0.8 gm) తో నేలను తడపాలి.

6. ఆంత్రాక్నోస్ (ట్విస్టర్ తెగులు)

లక్షణాలు: ఆకులు ముడుచుకుని, వక్రీకరించి, లేత పసుపు రంగు నీటి తడిసిన మచ్చలు ఏర్పడతాయి.

నియంత్రణ చర్యలు:

• రోకో ఫంగిసైడ్ (లీటరు నీటికి 0.5 gm) పిచికారీ చేయాలి.
• ధనుకా M45 ఫంగిసైడ్ (లీటరు నీటికి 3 - 4 gm) పిచికారీ చేయాలి.

(గమనిక: పిచికారీ చేయడానికి సరైన సమయం తెలుసుకోవడానికి, వాడే ముందు ఉత్పత్తి లేబుల్‌ను చూడండి.)

ఉల్లి కోత

కోత సమయం ఉల్లి రకం, నాటిన సీజన్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఎండు ఉల్లి కోసం 5 నెలల తర్వాత, పచ్చి ఉల్లి కోసం 3 నెలల తర్వాత కోత తీయాలి.

• రబీ ఉల్లి: 50% మెడ/పైభాగం వాలిపోయినప్పుడు కోత తీయాలి.
• ఖరీఫ్ ఉల్లి: కోతకు సంకేతంగా ఆకులు పసుపు రంగులోకి మారడం, గడ్డలపై ఎరుపు రంగు రావడాన్ని గమనించాలి.

కోత కోసం, గడ్డలను చేతితో పీకాలి. వేడి వాతావరణంలో నేల గట్టిగా ఉన్నప్పుడు, గడ్డలను బయటకు తీయడానికి చేతి గొర్రును వాడాలి. కోత తర్వాత, శిలీంధ్ర తెగుళ్ల నివారణకు ఉల్లిపై కార్బెండజిమ్ (లీటరు నీటికి 2 gm) పిచికారీ చేయాలి.

క్యూరింగ్ (ఆరబెట్టడం)

కోత తర్వాత, నిల్వ సామర్థ్యాన్ని, పొట్టు రంగును మెరుగుపరచడానికి ఉల్లిని క్యూరింగ్ చేయాలి. వాటిని పొలంలో పరిచి, నేరుగా ఎండ తగలకుండా చిన్న కుప్పలుగా ఆకులతో కప్పాలి. ఆకులు, కాడలు పూర్తిగా ఎండిపోయే వరకు 3-5 రోజులు ఆరనివ్వాలి. ఎండిన తర్వాత, గడ్డపై సుమారు 2-2.5 సెం.మీ. కాడ ఉండేలా ఆకులను కత్తిరించాలి.

నిల్వ

క్యూరింగ్ చేసిన ఉల్లిని బూజు & కుళ్లు రాకుండా చల్లని, పొడి, మంచి గాలి ప్రసరణ ఉన్న ప్రదేశంలో నిల్వ చేయాలి. సరైన నిల్వ పద్ధతి నెలల తరబడి నిల్వ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది.

ఆశించే ఉల్లి దిగుబడి

ఆశించే దిగుబడి ఎకరాకు 8-10 టన్నులు.